Các biện pháp phòng bệnh Acid dạ cỏ trên bò sữa

I.   Tác hại của bệnh acid dạ cỏ

Bệnh acid dạ cỏ được xem là bệnh biến dưỡng phổ biến trên bò sữa và dẫn đến nhiều căn bệnh mãn tính (như bệnh chân móng) và cấp tính khác như lệch dạ múi khế, viêm vú, sót nhau,  bại liệt sau sinh, các rối loạn sinh sản, các rối loạn trao đổi chất khác.

Biểu hiện của các loại bệnh trên bò

a.  Ảnh hưởng lên khả năng tiêu hóa

Khi độ pH dạ cỏ giảm, bò bệnh acid dạ cỏ thì khả năng tiêu hóa chất xơ bị giảm mạnh dẫn đến việc chuyển hóa thức ăn bị giảm. Một nghiên cứu bằng lỗ dò dạ cỏ cho thấy nếu độ pH dạ cỏ giảm từ 6,4 xuống 5,8 thì tỷ lệ tiêu hóa chất xơ NDF (Neutral Detergent Fiber: chất xơ trung tính) giảm từ 52% xuống 44% (và ước tính sự giảm này tương đương với giảm 2,5 kg sữa/con/ngày).

Bên cạnh đó, cơ thể bò sẽ đáp ứng lại việc giảm pH dạ cỏ bằng cách hạn chế lượng thức ăn ăn vào để giảm việc sản sinh acid béo bay hơi nhằm hồi phục độ pH dạ cỏ. Việc giảm ăn này sẽ làm cho bò thiếu hụt chất dinh dưỡng và dẫn đến các bệnh do biến dưỡng khác (ví dụ như bệnh ketosis).

Bệnh Acidosis dạ cỏ cũng làm giảm khả năng tổng hợp đạm của các vi sinh vật dạ cỏ và từ đó dẫn đến sự thiếu hụt đạm.

b. Ảnh hưởng của việc biểu mô thành dạ cỏ bị tổn thương

Tế bào biểu mô của thành dạ cỏ là loại tế bào không được bảo vệ bằng các chất nhầy như tế bào biểu mô dạ dày các loại thú dạ dày đơn (và như dạ múi khế) nên chúng rất dễ bị tổn thương hóa học do bởi acid. Những tổn thương này sẽ dẫn đến những bệnh lý trên dạ cỏ (bệnh niêm mạc dạ cỏ bị sừng hóa) và đây chính là những thương tổn căn bản của bệnh acid dạ cỏ hơi cấp (Subacute Ruminal Acidocid SARA) và bệnh acid dạ cỏ cấp. Khi biểu mô thành dạ cỏ bị tổn thương sẽ làm giảm khả năng hấp thu các acid béo từ đó dẫn đến sự tiêu hóa.

Khi biểu mô thành dạ cỏ bị thương tổn các vi sinh vật phát triển trên các chồi dạ cỏ và từ đó thâm nhập vào máu. Các vi khuẩn này này sẽ gây ra bệnh áp xe gan và gây viêm màng bụng (phúc mạc). Sau khi tăng sinh ở gan, các vi khuẩn này sẽ tiếp tục xâm nhập và phát triển ở các bộ phận khác của cơ thể như phổi, các van tim, thận, khớp hoặc bầu vú từ đó gây các bệnh viêm phổi, viêm màng trong tim, viêm thận, viêm khớp, viếm vú và nhiễm trùng huyết. Tất cả các bệnh này đều ở dạng cấp tính và khó chẩn đoán. Ngoài ra người ta còn ghi nhận trường hợp chết đột tử do xuất huyết phổi.

Niêm mạc dạ cỏ bình thường

Niêm mạc dạ cỏ bị tổn thương

Khi bệnh acid dạ cỏ cấp tính chuyển sang giai đoạn bệnh acid biến dưỡng thì trên bò sẽ có những biểu hiện rối loạn biến dưỡng như máu bị cô đặc, chất đệm bicarbonate trong máu giảm, can xi huyết giảm, bò mất nước, tiêu chảy… Bò sẽ ngã quỵ, liệt rồi chết nhanh chóng.

II.  Phòng bệnh acid dạ cỏ

Bệnh acid dạ cỏ là một bệnh biến dưỡng phổ biến trên bò sữa đặc biệt là đối với bò cao sản. Đối với bò cao sản, khả năng sản xuất cao đòi hỏi nhu cầu dinh dưỡng cao và không thể được đáp ứng bằng khẩu phần nhiều thức ăn thô xanh. Vì vậy việc sử dụng khẩu phần nhiều thức ăn tinh để đáp ứng cho nhu cầu dinh dưỡng của bò sữa cao sản là không thể tránh khỏi. Tuy nhiên việc xây dựng khẩu phần, cho ăn như thế nào để vừa đáp ứng cho nhu cầu dinh dưỡng vừa đảm bảo sức khỏe cho bò sữa tránh các bệnh biến dưỡng có liên quan là một vấn đề khó và phức tạp vì nó bao gồm nhiều yếu tố có liên quan. Khi bệnh xảy ra thường gây những tổn hại lâu dài và khó khắc phục (ví dụ bệnh chân móng, bệnh sừng hóa dạ cỏ, tổn thương gan…). Vì vậy đề phòng và ngăn ngừa bệnh acid dạ cỏ là biện pháp chủ yếu trong việc hạn chế những thiệt hại trực tiếp hay gián tiếp do bệnh gây ra. Để thực hiện việc ngăn ngừa bệnh acid dạ cỏ, các biện pháp phải được tiến hành một cách đồng bộ và liên tục.

1.  Các biện pháp liên quan đến việc nuôi dưỡng
a.  Xây dựng khẩu phần

  •    Xây dựng khẩu phần cân bằng về thức ăn tinh thô. Tỷ lệ tinh thô tối ưu là 60/40 (tính trên % vật chất khô). Tỷ lệ này càng thấp thì nguy cơ xảy ra bệnh acid dạ cỏ càng thấp. Tuy nhiên đối với bò cao sản và điều kiện chăn nuôi Việt Nam việc xây dựng một khẩu phần có tỷ lệ tinh thô tối ưu là không dễ dàng (nguyên nhân chính là các thức ăn thô xanh tại Việt Nam cũng như các nước nhiệt đới khác có chất lượng dinh dưỡng kém). Để cung cấp đủ năng lượng cho bò sữa, người chăn nuôi phải sử dụng nguồn thức ăn bột đường (chủ yếu là thức ăn hạt ngũ cốc dễ lên men như bắp, cám, khoai sắn..). Các loại thức ăn này dễ lên men trong dạ cỏ và từ đó là nguyên nhân đầu tiên làm giảm độ pH dạ cỏ. Để khắc phục tình trạng này, khi xây dựng khẩu phần phải khống chế lượng thức ăn tinh bột trong khẩu phần (nhỏ hơn 28% vật chất khô) người ta thường sử dụng các chất béo cung năng lượng cao. Tuy nhiên loại chất béo này phải là chất béo by pass (chất béo không phân giải tại dạ cỏ hay chất béo bảo vệ dạ cỏ).
  •   Xây dựng khẩu phần cân đối đầy đủ chất xơ thô. Hiện nay, tại Việt Nam hầu như việc xác định khẩu phần cho bò sữa chỉ tỉnh toán các nhu cầu dinh dưỡng cơ bản như lượng vật chất khô ăn vào, năng lượng, đạm, khoáng… mà chưa đi sâu vào các nhu cầu  dinh dưỡng quan trọng dựa trên  thành phần chất xơ (NDF và ADF), thành phần đạm (RDP và UDP). Để ngăn ngừa bệnh acid dạ cỏ và đảm bảo tỷ lệ chất béo trong sữa, tỷ lệ chất  xơ trung tính (NDF) trong khẩu phần bò sữa phải chiếm trên 26% vật chất khô của khẩu phần và 75% NDF là từ thức ăn thô xanh.
  •  Trong khẩu phần ăn cũng cần hạn chế sử dụng các loại thức ăn lỏng, dễ lên men ( như các loại bả mì, bả bia lỏng.

b.  Phương pháp chế biến thức ăn và cho ăn

Phương pháp chế biến thức ăn thích hợp cũng làm hạn chế bệnh acid dạ cỏ. Trong vấn đề này cần chú ý những yếu tố sau:

  •   Việc chế biến các loại thức ăn hạt cũng ảnh hưởng đến quá trình lên men phân giải các thức ăn này của vi sinh vật dạ cỏ. Để làm chậm quá trình lên men, tăng hiệu quả  sử dụng thức ăn hạt, không nên ghiền các loại thức ăn hạt quá mịn. Ví dụ đối với ngô, người ta chỉ cần đập vở hạt ngô làm 7 -8 phần.
  •   Các loại thức ăn thô xanh cần phải được băm chặt với kích thước từ 3,8 -5cm
  1. 2.  Bên cạnh việc chế biến thức ăn, phương pháp cho ăn cần chú ý những yếu tố sau:
  •   Để ngăn ngừa việc bò ăn một lượng thức ăn tinh quá nhiều cùng một lúc thì phương pháp cho ăn khẩu phần tổng hợp (TMR) là một trong những biện pháp đầu tiên và quan trọng, sau đó phải xem xét số lượng phân phát thức ăn/ngày (số bữa ăn /ngày) và cuối cùng lượng thức ăn tinh dễ lên men cho mỗi bửa ăn. Nguyên tắc chung là càng phân chia lượng thức ăn tinh càng nhiều lần thì càn hạn chế được sự giảm pH dạ cỏ.
  •  Việc bố trí đủ diện tích máng ăn cho bò sữa làm giảm hiện tượng giành ăn (dễ dẫn đến trường hợp lựa chọn ăn những thức ăn mà nó thích làm khẩu phần mất cân đối, đặc biệt là trong trường hợp cho ăn khẩu phần bổ sung). Khoảng cách máng ăn cho mỗi đầu bò là 60- 75cm.
  •   Trên máng ăn của bò lúc nào cũng nên có thức ăn; không bỏ thức ăn mới trên thức ăn cũ và phải rãi đều thức ăn 100% máng ăn (tránh bò tập trung ăn vào một chổ); thức ăn nên cho dư 5% nhu cầu (sau khi bò ăn no còn dư lại 5%); trong thời gian thời tiết nóng, nhiệt độ cao (stress nhiệt) 75% lượng thức ăn nên phân phối vào lúc mát  nhất trong ngày; thời gian phân phối thức ăn phải ổn định tránh thay đổi.

c.  Sử dụng các thức ăn bổ sung

Để hạn chế độ pH dạ cỏ giảm thấp nhanh cần chú ý sử dụng các thức ăn bổ sung theo các nhóm như sau :

  •  Các chất béo cao năng lượng bảo vệ dạ cỏ: để cung cấp đầy đủ năng lượng cho bò sữa và tránh dùng nhiều thức ăn bột đường  dễ lên men nên sử dụng chất béo bảo vệ dạ cỏ (chất béo không phân giải tại dạ cỏ) để cung cấp năng lượng.
  • Bổ sung các chất đệm trung hòa dạ cỏ giúp cân bằng pH dạ cỏ như Bicarbonate Natri
  • Bổ sung các thức ăn bổ sung pro/prebiotic để tăng cường sự tiêu hóa, tăng sức đề kháng của bò sữa như bổ sung các chế phẩm nấm men. Vai trò của các nấm men trong chăn nuôi bò sữa đã được chứng minh như ổn định pH dạ cỏ (ngăn ngừa bệnh acid dạ cỏ, tăng cường tiêu hóa các chất dinh dưỡng...), giảm tế bào soma (do giảm tác nhân gây bệnh, tăng cường sức đề kháng...)
  • Bổ sung Choline và Niacine giúp tăng cường quá trình di chuyển các chất béo, các triglyceride khỏi gan từ đó giúp tăng cường chức năng gan, hạn chế bệnh lý gan nhiễm mỡ, ngăn ngừa bệnh ketosis. Ngoài ra Choline tham gia cân bằng quá trình chuyển đổi Methione thành L Carnitine là một acid amin đóng vai trò chuyển đổi các acid béo thành năng lượng từ đó giúp cho bò, bê tăng trưởng tốt, tăng trọng nhanh., chuyển hóa thức ăn tốt.

Hiện nay, trên thị trường loại thức ăn cho bò sữa chứa các chất bổ sung nói trên chính là sản phẩm Pecutrin của Bayer. Loại thực ăn bổ sung này có thành phần bao gồm chất béo (có bổ sung Canxi dạng propionate và dạng Canxi phosphate cũng góp phần giúp ổn định pH dạ cỏ và cung cấp Canxi), Niacine và Choline (góp phần trong việc chuyển hóa chất béo làm giảm rủi ro bệnh ketosis, gan nhiễm mỡ), chất đệm…

 

 

Pecutrin được sử dụng bổ sung cho bò sữa trong giai đoạn chuyển tiếp đến hết chu kỳ cho sữa nhằm hạn chế các bệnh biến dưỡng đặc biệt là bệnh acid dạ cỏ, bệnh sốt sữaketosis. Sản phẩm có thể dùng trong công thức thức ăn hỗn hợp, phối trộn TMR hay rải cho ăn riêng lẻ với liều sử dụng như sau:

  • Bò có năng sữa thấp hơn 25 kg sữa/con/ngày:  30 g/con/ngày
  • Bò có năng sữa thấp hơn 30 kg sữa/con/ngày:  40 g/con/ngày
  • Bò có năng sữa lớn hơn 40 kg sữa/con/ngày  :100 g/con/ngày

 

 

Để được tư vấn sử dụng sản phẩm hiệu quả, vui lòng liên lạc với Bộ phận Thuốc Thú y Chăn nuôi Bayer Việt Nam:

  • Hotline: 1800556808 để được hỗ trợ.
  • Đại lý Thuốc Thú y Chăn nuôi gần nhất tại đây.

Công ty TNHH Bayer Việt Nam luôn nỗ lực hết mình nhằm mang lại những giải pháp an toàn – hiệu quả – tiết kiệm cho người dân nói chung và người chăn nuôi nói riêng.