Sốt sữa, bại liệt trước và sau khi sinh trên bò sữa

Khoáng (Ca, P, Fe) và Vitamin (A, D, E) rất quan trọng trong quá trình sinh sản, sinh trưởng và phát triển của vật nuôi. Fe tham gia vào quá trình tạo máu. Ca, P tham gia cấu tạo xương và nhiều chức năng quan trọng khác, vitamin D giúp hấp thu và sử dụng Ca, P tốt hơn, kiến tạo và duy trì bộ xương chắc khỏe, tăng sức sinh sản và năng suất sữa. Vitamin A giúp tăng năng suất và sức đề kháng cho vật nuôi. Vitamin E chống oxy hoá sinh học trong mô bào, tăng cường chức năng sinh sản.

Thông thường thức ăn hỗn hợp có chứa một lượng khoáng và vitamin nhất định đáp ứng nhu cầu tối thiểu cho vật nuôi. Gia súc cao sản, gia súc non thường bị thiếu một số khoáng và vitamin mà nếu không được bổ sung kịp thời sẽ làm giảm năng suất thậm chí gây những triệu chứng nguy hiểm như bại liệt, sốt sữa trên bò sữa do thiếu Ca, P và vitamin D gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi.

Cơ chế điều hoà canxi

Nồng độ canxi (Ca) trong máu được kiểm soát bởi hormon tuyến cận giáp parathyroid (PTH), hormon tuyến giáp (calcitonin) và chất chuyển hoá của vitamin D3. PTH và calcitonin giúp duy trì nồng độ canxi huyết. Calcitonin giúp giảm canxi huyết và được tiết khi canxi huyết tăng. Trái lại, PTH cũng như giúp tăng lượng Ca huyết và tăng tái hấp thu Ca ở thận. Nếu nhu cầu Ca vẫn chưa được đáp ứng thì PTH tiếp tục được tiết ra và kích thích huy động Ca ở xương và giải phóng Ca dự trữ tại đây (Horst và cộng sự, 1997).Nếu canxi thu nhận không đủ và lượng dự trữ từ xương cạn kiệt sẽ gây canxi huyết thấp.

Gia súc mang thai và tiết sữa, đặc biệt bò sữa cao sản cần một lượng lớn khoáng nhất là canxi (Ca) và phosphor (P).

Bại liệt do sốt sữa

Do lượng Ca, P bài xuất rất nhiều theo sữa để cung cấp cho nhu cầu của gia súc non, làm mất cân bằng lượng cung – cầu canxi dẫn đến canxi huyết giảm nhanh và xuất hiện sốt sữa.

Nhu cầu khoáng hàng ngày của bò sữa (500 kg)

Khoáng chất

Nhu cầu duy trì

Sản lượng sữa/ngày

2 tháng

chửa cuối

10 lít

15 lít

20 lít

25 lít

Ca (g)

19

45

58

71

85

30

P (g)

16

36

45

55

65

23

Mg (g)

9

17

21

25

29

12

Na (g)

4

11

14

18

21

6

NRC-1989 

Bệnh xảy ra đột ngột vào trước và sau sinh, trong vòng 3 ngày (đặc biệt 1- 2 ngày sau sinh). Nó là kết quả của sự mất khả năng điều hoà duy trì nồng độ Ca huyết thông qua sự hấp thu canxi ở ruột và huy động Ca từ xương.

Bệnh thường gặp ở gia súc cao sản đặc biệt là bò sữa từ lứa thứ 3 trở đi. Bệnh tiến triển rất nhanh với triệu chứng điển hình như: bò nằm phủ phục, đầu gục xuống đất, sau đó quẹo sang một bên, không thể tự đứng dậy. Nhiệt độ vùng xa giảm, nghiến răng, giảm hoặc bỏ ăn, canxi huyết nhỏ hơn 5,5mg/100ml.

Nếu không được bổ sung canxi kịp thời trong vòng 12 đến 48 giờ, 60% con vật mắc bệnh sẽ chết. Những bò mắc bệnh trong hoặc ngay sau đẻ từ 6 đến 8 giờ thì bệnh tiến triển càng nhanh và nặng, tỷ lệ chết cao. Cá biệt có những con chết sau vài giờ mắc bệnh. Nếu phát hiện kịp thời và điều trị đúng thì khả năng khỏi bệnh rất cao (đến 97%).

Bò sốt sữa, liệt do thiếu Canxi và vitamin D3

Phòng và trị bệnh

  • Giữ chuồng khô sạch, đủ ánh sáng mặt trời, tránh nền ướt và trơn
  • Cung cấp đủ nhu cầu dinh dưỡng trong thời kỳ mang thai và tiết sữa, đặc biệt là Ca, P và vitamin D
  • Bổ sung kịp thờiCa, P chất lượng cao qua tiêm hay truyền tĩnh mạch ngay trước và sau sinh: Calphon-Forte 90-125ml/con
  • Vitamin ADE: cho bò sữa lúc 3-4 tuần trước khi sinh, Vigantol E 5ml/con. Cho bê con lúc bắt đầu tập ăn, Vigantol E 3ml/con